Bài số 1:
Ngư�?i tu Phật phải là kẻ chán đ�?i chăng?

Hòa thượng Thích Thanh Từ

Có một số ngư�?i muốn lên án đạo Phật, không biết gì hơn, h�? muợn danh từ "chán đ�?i" gán vào đạo Phật. Thế rồi h�? oang oang lên rằng ngư�?i tu là kẻ "chán đ�?i", đạo Phật là đạo "chán đ�?i"... Phản ứng lại, một số Phật tử nồng nhiệt bênh vực đạo, cực lực phản đối và đính chánh: "Ngư�?i tu là yêu đ�?i..." Chúng ta hãy gạt ngoài tình cảm, lấy lý trí xét đoán thử ngư�?i tu Phật phải là "chán đ�?i" không?

Trước ta hãy định nghĩa "chán đ�?i" là thế nào? - Theo nghĩa thông thư�?ng m�?i ngư�?i hiểu, "chán đ�?i" là kẻ không bằng lòng xã hội thực tại.

Có hai hạng "chán đ�?i". Một hạng, vì không th�?a mãn tham v�?ng, bất lực trước cảnh trái nghịch đâm ra chán ghét xã hội. Một hạng vì thấy sự mục nát của xã hội, đủ khả năng cải đổi, nên chán cái cũ, xây dựng cái mới. Tỷ dụ: Có một cái nhà mục nát hư rách và bẩn thỉu, nắng không có chỗ ẩn, mưa không chỗ đụt, lại hôi hám thối tha. Trong nhà ấy có ba ngư�?i ở. Ngư�?i thứ nhất thì lu�?i biếng, cho rằng số kiếp đã định, phải sao chịu vậy, rồi cứ đùa giỡn say sưa với cảnh đen tối ấy. Ngư�?i thứ nhì, mỗi khi bị gió g mưa l�?t thì chắc lưỡi hít hà, đâm ra căm tức muốn xô cho ngã, đập cho tan cái nhà oan nghiệt này, mà trong tay không có một đồng xu, một cây tre, một miếng lá... Ngư�?i thứ ba nhận rõ sự khổ sở, sự bẩn thỉu, không cam chịu sống mãi trong cảnh tủi cực này, nhất định thay đổi cái nhà mục nát nhớp nhúa bằng cách dành dụm ti�?n, tìm vật liệu để xây dựng lại chắc chắn tốt đẹp, cho mình và anh em mình ở kh�?i khổ. Ba anh em trong nhà này, là đại biểu ba hạng ngư�?i trong xã hội. Ngư�?i thứ nhất là hạng ngư�?i chạy theo dục lạc, không có một ý niệm gì v�? cuộc đ�?i cả. Ngư�?i thứ hai là hạng ngư�?i chán đ�?i, vì không th�?a mãn tham v�?ng và bất lực. Ngư�?i thứ ba là hạng ngư�?i tinh tấn, thấy sự mục nát của xã hội, chán cái cũ, xây dựng cái mới.

Hạng ngư�?i chạy theo dục lạc: H�? nói là yêu đ�?i, kỳ thật h�? chỉ yêu dục lạc mà thôi. Vùi mình trong dục lạc, h�? chỉ sống có ngày nay mà không có ngày mai. H�? nhìn đ�?i qua lớp sơn bên ngoài, nên say sưa mê mệt. Nếu ai nói cái gì khác hơn sự hưởng dục lạc, h�? không ngần ngại gán cho danh từ "chán đ�?i yếm thế". Ai khuyên h�? làm lành lánh dữ, h�? chế nhạo là lên mặt "thầy đ�?i". Thấy ai khổ sở khuôn mình trong đạo đức, h�? cư�?i là b�?n "dại kh�?"... Mục đích của h�? không ngoài th�?a mãn dục v�?ng nhất th�?i. Giá trị của h�? là hưởng được nhi�?u khoái lạc. Bởi thế, nên cái nhìn, cái nghĩ của h�? không quá một tấc, một gang. Và suốt đ�?i không làm gì khác hơn là lo cho thằng ngư�?i của h�?. Thế mà, gặp ai h�? cũng vỗ ngực ta đây là yêu đ�?i. Hai tiếng "yêu đ�?i" là cái bia danh dự nhất, để h�? nêu lên trước quần chúng.

Hạng ngư�?i chán đ�?i vì không th�?a mãn tham v�?ng và bất lực: Hạng ngư�?i này nhìn đ�?i bằng cặp mắt oán ghét, cuộc đ�?i toàn xấu xa bỉ ổi, m�?i ngư�?i trong xã hội là kẻ thù của h�?. Vì thế, h�? muốn trốn một nơi nào, mà không có ngư�?i bén mảng đến. Tại sao có quan niệm này? - Bởi vì:
• Hoặc h�? là ngư�?i đã đổ bạc vạn để mua chức quan (theo th�?i mua quan bán tước) mà không đắc cử. Ti�?n đã sạch, của đã không thì còn gì mà không chán ghét xã hội.

• Hoặc h�? là một quan chức bị thải hồi. Khi xưa ra đư�?ng có kẻ võng ngư�?i hầu, mà nay chỉ chiếc gậy quéo với cặp chân trần, thì tài nào h�? không chán đ�?i khinh bạc.

• Hoặc h�? là một thí sinh, bao nhiêu sinh lực đ�?u dồn vào sự h�?c; đến năm thi, đặt hết hy v?ng vào cái cấp bằng để có sở làm, được cơm no áo ấm, thế mà thi trượt! Trượt một lần, hai lần... mắt h�? đã hoa, nhìn trước cả một bầu tr�?i đen tối.

• Hoặc h�? là ngư�?i đang nặng l�?i biển hẹn non th�?; bỗng không, ai đành ăn nguy�?n nuốt hẹn, để h�? sớm h�?n duyên, chi�?u tủi phận. Lòng uất hận tràn tr�?, h�? thiếu suy xét, lầm tưởng m�?i ngư�?i đ�?u xấu xa hèn mạt...

Tóm lại, vì không th�?a mãn dục v�?ng, công danh v.v... nên đâm ra chán ghét đ�?i. Những ngư�?i này, không phải sẵn lòng chán đ�?i, bởi h�? tham cầu những cái gì trên đ�?i mà không được, nên sanh h�?n ghét. Nếu những đi�?u h�? muốn mà được như ý, thì h�? còn mê đ�?i hơn ai nữa.

Hạng ngư�?i chán đ�?i vì thấy xã hội mục nát, quyết thay cũ đổi mới: Hạng ngư�?i này lòng thương không b�? bến, nhìn thấy sự lầm than đen tối của đồng bào, của nhân loại, quyết hy sinh đ�?i mình để kh�?a bằng những hầm hố chông gai, đưa nhân loại đến nơi vinh quang an lạc. Những vị điển hình của hạng ngư�?i này:

• �?ức Khổng Tử, vì chán cái xã hội mục nát của th�?i Xuân Thu nên quên nh�?c nhằn, nay ở Lỗ mai v�? Vệ cho đến Tống, Trần... và chịu vất vả ngồi dạy h�?c trò, biên chép kinh sách để mong vãn hồi Nhân đạo.

• �?ức Jésus Christ, vì chán sự cai trị khắc nghiệt của ngư�?i La Mã, chế độ giai cấp bất công của đế quốc Do Thái, nên không nệ vào tử ra sanh đi giảng đạo Bác ái.

• Ông Tôn Văn, vì chán cái xã hội hủ bại của nhà Thanh, nên mới vận động cách mạng khởi nghĩa năm 1911 để thành lập Tam dân Chủ nghĩa.

• �?ức Thích-ca, vì chán giai cấp bất bình đẳng của Ấn �?ộ th�?i ấy, chán lòng sân hận thù oán của loài ngư�?i, chán cái si mê mù mịt của chúng sanh, nên vất b�? cả ngai vàng ngôi báu, lìa vợ đẹp con yêu, ngót mư�?i một năm tìm đạo trải qua nghìn vạn hiểm nguy. Sau khi đã thấy đạo, được phương pháp cứu khổ chúng sanh, Ngài dãi dầm sương nắng ngót bốn mươi chín năm, đem tinh thần bình đẳng thay cho giai cấp bất bình, lấy từ bi thay cho sân hận oán thù, dùng trí tuệ thay cho si mê mù mịt. Thế là, Ngài đã cải thiện xã hội bất công đen tối của loài ngư�?i, trở thành xã hội lành mạnh tốt đẹp cho toàn thể dân sinh.

Tóm lại, sống trong cảnh khổ mà không tự biết, cứ say sưa theo dục lạc khói mây là kẻ mù quáng. Ôm lòng tham trèo lên cây thang danh v�?ng, tài, sắc... rủi trượt chân đổ ngã, dập đầu toác trán, mới nhận ra nỗi khổ, nhưng chỉ biết kêu khóc, oán h�?n là kẻ khiếp nhược. Nhận chân sự khổ rồi đem hết khả năng hoán cải xây dựng biến khổ trở thành lạc là bậc Thánh nhân, là ngư�?i giác ngộ. Như thế, ta ngại gì không dám thừa nhận ngư�?i tu là "chán đ�?i", đạo Phật là "đạo chán đ�?i". Chán để xây dựng, để đem hạnh phúc cho chúng sanh ; chớ không phải chán để khóc than, thù hận như h�? lầm hiểu.

(Hết)

View more random threads same category: